Yap - Eiland van natuur en cultuur

Aangetrokken door verhalen over Manta’s komen jaarlijks vele duikers naar Yap. Ze zijn het hele jaar te vinden rondom het eiland. Gracieus zwemmen de manta’s, die vele meters breed kunnen worden, door het water.Het bekijken van deze enorme beesten is een echte belevenis. Behalve Manta’s heeft het heldere water rondom Yap nog veel ander onderwater leven te bieden. Ook bovenwater is er op Yap voldoende te beleven. In het leven op Yap nemen de “oude” cultuur, tradities en legendes nog steeds een voorname plaats in. De handgemaakte “mannenhuizen”, het stenen geld dat nog altijd langs de kant van de weg staat zijn hiervan enkele voorbeelden. Een bezoek aan Yap zal geen moment vervelen.

Yap is een van de vier staten die samen Micronesië vormen. Het ligt midden in de Stille Zuidzee, ruim 600 kilometer ten oosten van Palau. De staat Yap bestaat in totaal uit 134 eilanden en atols. 22 van deze eilanden worden door mensen bewoond. Het hoofdeiland van Yap bestaat uit 4 vulkanische eilandjes. Hier bevindt zich ook de hoofdstad Colonia met het commerciële centrum van de staat.

Het klimaat op Yap is vrij constant. De temperatuur ligt het gehele jaar tussen de 27 en 28 graden. De meeste regen valt in de zomermaanden. In de winter en het voorjaar zorgt een oost/noord oosten wind voor de aanvoer van droge lucht. In de maanden mei, juni en november bestaat de kans dat een typhoon het eilandenrijk passeert. Over het algemeen raken deze tyfoons alleen de buitenste eilanden. Inwoners van Yap geloven dan ook dat het hoofdeiland magische krachten bezit.

Volgens diverse verhalen is Yap meer dan 3.500 jaar geleden gesticht door zeereizigers die vanaf Indonesië of de Filippijnen richting het oosten reisden in primitieve kano’s. Het oude Yap was een groot, machtig en georganiseerd rijk. Op het hoogtepunt van het rijk leefden er zo’n 50.000 inwoners in het centrale deel van Yap. De bewoners zorgde voor een gestructureerde bebouwing van het eiland. Aan de kunst werden grote ontmoetingshuizen, amfitheaters en zogenaamde mannenhuizen gebouwd. Deze mannenhuizen werden door de mannelijke bewoners van de diverse dorpjes gebruikt voor dorpsvergaderingen etc. Tot aan de dag van vandaag kun je deze huizen op het eiland aantreffen. Iets verder landinwaarts bevonden zich goed onderhouden tuinen waar de vrouwen het traditionele Taro verbouwden. De wortels werden gebruikt zoals wij aardappelen gebruiken. De bladen werden gekookt als een soort spinazie. Dit gecombineerd met de vangst van de dag uit zee zorgde in vroegere jaren voor een voedzame maaltijd

De dorpen waren het politieke centrum van Yap. Gedragsregels in deze dorpen werden sterk beïnvloed door rangen, klassen, beroep, leeftijd en geslacht. Aan het hoofd van een dorp stond een groep vooraanstaande mannen die verantwoordelijk waren voor het nemen van beslissingen. Elk dorp was een eigen geheel. Om toch in contact te komen met andere dorpen, hetzij voor samenwerking, handel of ruzie’s, waren de afzonderlijke dorpen met elkaar verbonden door stenen looppaden. Bij een rondleiding over het eiland mag een korte wandeling over dergelijke paden niet ontbreken.

Wellicht het bekendste verhaal uit de geschiedenis van Yap is dat van het stenen geld. Volgens een oude legende was het de schipper Anagumang die op weg ging om een geschikte steen te vinden. Deze steen moest op Yap gaan fungeren als geld. Op Yap wist hij dit niet te vinden. Maar zo’n 600 kilometer verderop op de Rock Islands van Palau vond hij het glinsterende kalksteen. Dit was geschikt om als geld voor de bevolking van Yap te dienen. Het vervoer van deze stenen terug naar Yap was niet gemakkelijk. Om het vervoer mogelijk te maken werden verschillende vormen uitgeprobeerd. Uiteindelijk besloot men van dit gesteente platte ronden plakken uit te hakken. In het midden werd een gat gemaakt. Met behulp van dit gat waren kon men de stenen naar de kano’s dragen. Gewoon een stok door het gat, een drager aan weerskanten en lopen maar. De reis terug naar Palau was niet gemakkelijk. Met de zware last zijn vele boten in het ruige water tussen Yap en Palau verloren gegaan. De grootte van de steen was niet altijd bepalend voor de waarde ervan. Ook de ouderdom en de geschiedenis van de steen droeg bij aan de waarde van de steen. Zo werden ook de ontberingen tijdens het vervoer terug naar Yap vertaald in de waarde van de stenen. Het betalen met stenen is niet altijd even gemakkelijk. De kleinere stenen konden nog wel van hand tot hand gaan. Bij grote stenen kon dit echter niet. De grote stenen wisselden wel van eigenaar maar bleven op dezelfde plaats staan. Goed onthouden welke steen van jou was dus. Hoewel deze stenen niet meer actief als geld worden gebruikt zie de stenen nog steeds langs de kant van de weg staan. Sommige straten lijken door de grote hoeveelheid stenen een echte bank geworden.

De belangstelling voor het stenen geld ontging in 1878 ook de Ierse schipbreukeling David O’Keefe, niet. Vanaf Yap organiseerde hij expedities met grote westerse schepen om de stenen vanaf Palau naar Yap te krijgen. De stenen werden op een klein eilandje opgeslagen nu genaamd O’Keefe’s eiland genoemd. Hij ruilde deze stenen voor zeekomkommers, kokosnootmelk etc. Helaas zorgde de grote hoeveelheden stenen die hij importeerde tot een inflatie van het geld.

In de geschiedenis van Yap zijn ook meerdere westerse schepen aangemeerd op Yap. Vooral de Duitsers en de Spanjaarden wisten om beurten het rijk te veroveren. Belangrijkste doel voor beiden was het binnenhalen van kokosnoten, kopra en andere grondstoffen vanaf Yap. Voor Yap betekende de komst van vreemde blanke mensen ook de komst van ziekten die tot op dat moment niet voorkwamen op het eiland. Rondom 1900 was het aantal inwoners gedaald tot 6500 – 7000. Uiteindelijk waren het de Duitsers die ervoor zorgden dat de ziektes onder controle kwamen. Vanuit elk dorp werd een jonge man geselecteerd om opgeleid te worden tot arts. Daarnaast werden er diverse medische centra opgericht. Rond 1920 zijn het de Japanners die de macht op Yap overnemen. Net als in Palau wordt dit gebied na de tweede wereldoorlog bevrijd door de Amerikanen. Tot op de dag van vandaag is de invloed van Amerika te merken. Economisch gezien is er nog steeds een behoorlijke afhankelijkheid van Amerika.

De overblijfselen van de tweede oorlog zijn vandaag de dag volledig geïntegreerd met de natuur. Het oude vliegveld is voor het grootste deel overgroeid door de natuur. Geweren staan tussen het hoge gras te roesten. Her en der liggen nog onderdelen van neergeschoten vliegtuigen. Yap heeft boven water een echt tropische natuur. De kokospalm is een veel voorkomende boom op de eilanden. Kopra, het gedroogde vlees van de kokosnoot, is een belangrijk exportproduct in Micronesië. Daarnaast wordt van de kokosnoot een soort wijn gemaakt, tuba genaamd. Verder worden van de kokospalm touw, brandstof, dakstro en manden gemaakt. Timmerhout wordt van de mahonieboom of de betelpalm gemaakt. De vruchten van de betelpalm worden door de lokale bevolking ook gegeten. Het eten van een betelnoot is een heel ritueel. Eerst wordt de betelnoot open gesplitst en wordt er gedroogde kalksteen op gestrooid. Sommigen doen er ook nog wat tabak op. De noot wordt vervolgens in een peperblad gerold en dan is hij klaar voor gebruik. Het is niet de bedoeling om de betelnoot helemaal op te eten. De lokale bevolking kauwt op de noot om de sappen eruit vrij te krijgen. Dit schijnt een licht verdovend effect te hebben. Regelmatige gebruikers van de betelnoot zijn eenvoudig te herkennen. De sappen van de vrucht kleurt de tanden donkerrood.

Behalve deze bomen komen ook tropische planten en bloemen rijkelijk voor op Yap. De hibiscus, lelies, lantana’s zijn hiervan voorbeelden. Zo ook de Chinese roos. In Nederland moeten we er behoorlijk veel moeite voor doen om de Chinese roos te laten bloeien in onze huiskamer. Op Yap staat deze plant vrijwel op elke hoek van de straat te bloeien.