Wetenschappelijk onderzoek

Als onderdeel van onze reis met the “Mozambique Experience”, kregen we de mogelijkheid om wat tijd door te brengen met twee marine biologen die in Tofo de walvishaaien en de manta’s aan het bestuderen waren. Andrea Marshal, oorspronkelijk Amerikaanse, was hier al ongeveer 3 jaar actief met het bestuderen van manta’s. Simon Pierce, uit Nieuw Zeeland is in oktober 2005 begonnen met een onderzoek naar de walvishaaien van dit gebied. Hun onderzoeken worden gecoördineerd vanuit de Queensland universiteit in Australië en wordt gesponsord door Casa Barry Lodge, Tofo Scuba en de recent opgerichte Mozambique Manta Ray and Whale Shark Trust.

Toen wij aankwamen, was Simon ongeveer vijf maanden in Tofo, en hij had al een foto identificatie database opgebouwd van meer dan 200 verschillende individuen. Als je dit vergelijkt met onderzoeken in andere landen is dit uitermate bijzonder. In andere landen doen ze hier soms jaren over. Een van onze vragen aan Simon was waarom hij naar Tofo was gekomen voor zijn onderzoek. Hij lichtte toe dat dit gedeeltelijk kwam doordat er zoveel geruchten waren dat er hier veel walvishaaien zaten. Maar het werd ook veroorzaakt doordat de walvishaaien in Tofo het hele jaar door gezien en bestudeerd kunnen worden. “Dat is nu één van de dingen die Tofo zo ongelofelijk uniek maakt voor onderzoek” vertelde Simon ons. “Nergens anders in de wereld hebben we een plaats gevonden waar walvishaaien met regelmaat gedurende het hele jaar te zien zijn- en in grotere aantallen dan waar dan ook ter wereld.”

Simon’s onderzoek heeft tot nu toe uitgewezen dat de populatie walvishaaien in Tofo rondtrekt. De meeste individuen lijken niet meer dan een paar weken in het gebied te blijven. “Wat we hier het meest waarnemen zijn jonge en jong volwassen walvishaaien, tussen de zes en negen meter lang. Tot nu toe waren de meeste onvolwassen mannetjes, maar we moeten nog even afwachten hoe de rest van het jaar zich ontwikkeld”, licht Simon toe. Met de enorme hoeveelheden plankton lijkt het erop dat de walvishaaien naar de kust ten Zuiden van Tofo komen om zich te voeden. Tijdens onze week in Tofo kregen we een voor Tofo zeer bijzonder schouwspel te zien. Iets in de hoeveelheid plankton had aantrekkingskracht tot zowel de manta’s als de walvishaaien. In een aantal meter zee waren ze gezamenlijk voedsel aan het vergaren.

Walvishaaien worden tijdens hun trektocht alleen beschermd uit hoofde van de CITES (Convention on International Trade in Endangered Species), en hebben steeds meer last van het “shark finning”en het vissen door locale vissers. Simon hoopt dan ook dat hij het voor elkaar gaat krijgen om samen met andere onderzoeksprogramma's om de trekgebieden en de lokale populaties in de Indische Oceaan vast te stellen. “We weten zo weinig van de walvishaai en het onderzoek staat nog in de kinderschoenen, maar we moeten er alles aan doen om een bescherming voor deze dieren voor elkaar te krijgen voordat het te laat is”. Simon hoopt dat er in de nabije toekomst een volgsysteem op satelliet basis beschikbaar gesteld wordt. Dit zou kosten kunnen reduceren en een efficiënter onderzoek mogelijk maken. Op dit moment is het identificeren per foto de beste oplossing. We hopen dat er snel een internationale walvishaai fotodatabase opgericht wordt. Iets waar zelfs amateurs een bijdrage aan zouden kunnen leveren. Elke afzonderlijke walvishaai heeft namelijk zijn eigen tekening qua stippen op zijn lijf.

Andrea Marshal’s Mozambique Manta Onderzoek programma is ongeveer drie jaar geleden opgezet. Wat zij tot nu toe hebben ontdekt heeft over de Manta’s in dit gebied is buitengewoon. Een van de dingen die wij ook bijna direct opgemerkt hadden was dat de mantas in Tofo veel groter leken dan de mantas die we tot nu toe gezien hadden. Daarnaast hadden de manta’s hier grote bijtwonden op hun lijf. Andrea’s onderzoek heeft duidelijk aangetoond dat de manta populatie in dit gebied de enige is ter wereld waar een significante meerderheid van de individuen een of meerdere haaien bijten hebben. Sommige wonden zijn duidelijk oud, maar sommigen zien er nog erg recent uit.

Deze wonden zijn, volgens Andrea, waarschijnlijk één van de bepalende factoren waardoor de manta’s in Togo zoveel tijd doorbrengen op de “cleaning stations”. Ze blijven hier veel langer dan op andere plaatsen in de wereld. Door het gebruik van geluids-tags en afluisterstations, is Andrea in staat geweest om het gedrag van de manta in kaart te brengen. “Het schoonmaken is heel erg belangrijk voor de gezondheid van de manta”, verklaart Andrea, “Wat we hier zien zijn meerdere individuen soms wel 10 of 15, die tegelijkertijd langskomen om schoongemaakt te worden, ze vliegen hierdoor in een zeer sociale en geordende wijze over het station”.

Net als de walvishaai, worden Manta’s, als een van de weinige plekken ter wereld, het hele haar gezien in dit gebied. Dit maakt Tofo natuurlijk ideaal voor onderzoek en natuurlijk ook voor een duikvakantie.

Andrea’s foto identificatie programma heeft tot nu toe 350 verschillende individuen opgeleverd. Net als Simon, hoopt ook Andrea erop dat ze met andere onderzoekers kan gaan samenwerken. Ze is ook erg hoopvol over het gebruik van satelliet-volg- systemen voor de toekomst. “Op dit moment kunnen we alleen maar raden waar deze manta’s naar toe gaan als we ze niet bij de kustriffen zien”, geeft Andrea aan. “Wat we ook willen uitzoeken is; als we hier te maken met een regionale populatie die genetisch niet gemengd is met andere populaties; hebben ze zich anders ontwikkeld, en als dit zo is; hebben we dan ook te maken met een nieuwe soort”. Andrea is op dit moment in afwachting van de uitslag van een aantal genetische testen die haar theorie moeten onderschrijven.