Walvissen in Australië

Duiken met walvissen is voor veel duikers een lang gekoesterde droom. Toen wij dan ook hoorden dat er elk jaar in de maanden juni en juli een groot aantal dwergvinvissen langs het Great Barrier Reef in Australië zouden trekken was onze interesse gewekt. Wij besloten dit fenomeen met eigen ogen te gaan bekijken en vertrokken richting Australië

De Dwarf Minky Whale of in het Nederlands de dwergvinvis is, na de pygmee right whale, de op twee na kleinste walvis die tot op vandaag is ontdekt. De dwergvinvis werd pas in de jaren 80 ontdekt. Uiteraard bestaat het vermoeden dat deze walvis al veel langer bestaat maar waarschijnlijk werd hij tot de jaren 80 aangezien voor een soort dolfijn. Mede als gevolg van het feit dat het dier pas recent is ontdekt is er nog niet veel over hem bekend.

De dwergvinvis is sterk verwant met de vinvis die bekend is van het Noordelijke halfrond, de Balaenoptera acutorostrata. Op dit moment wordt de dwarf minky whale beschouwd als een ondersoort van deze Balaenoptera acutorostrata. De dwergvinvis is tot nu toe alleen op het zuidelijk halfrond gezien. Ze komen voor in de wateren rond Zuid Afrika, Australië, Nieuw Zeeland, Nieuw Macedonië, Vanuatu en de oostkust van Zuid Amerika. In de maanden juni en juli wordt een groot aantal dwergvinvissen gezien in het noordelijke deel van het groot barrière rif in Australië.

Over de maximale leeftijd die de dwergvinvis kan halen is nog geen informatie bekend. Van andere soorten vinvissen is bekend dat ze wel tot 50 of 60 jaar oud kunnen worden. Op een leeftijd van zes tot acht jaar en bij een lengte van ongeveer 6,5 meter lang wordt de dwergvinvis als volwassen beschouwd. Gezien de feiten die bekend zijn over andere vinvissen is de verwachting dat ook de dwergvinvis één kalf per jaar heeft. Vinvissen voeden hun jong met een zeer vette melk gedurende de eerste vijf tot zes maanden. Deze periode is vergeleken met andere walvissen zeer kort.

De identificatie van de dwergvinvis gebeurt aan de hand van de kleurpatronen op het lijf. Dwergvinvissen hebben de meest complexe kleurpatronen onder de balein walvissen. Met deze kenmerken onderscheidt de dwergvinvis zich van de Antarctische vinvis en de vinvis van het noordelijk halfrond.
Het eerste kenmerk is een donkere band op de keel van het dier. Vanaf het eind van de mond tot aan de vin hebben de dwergvinvissen een donkere band. De kleur van de vin is donker aan de punt maar volledig wit bij de basis. Een derde plaats waaraan de dwarf minky whale van andere vinvissen kan worden onderscheiden, en waar ook individuele dwergvinvissen onderling kunnen worden geïdentificeerd is de kleur van de schouderpartij. De schouderpartij is een wit vlak op de zijkant van de vinvis dat vanaf de bovenkant van de vin loopt. Bij het ene dier is de witte schouderpartij slechts klein terwijl andere dieren een veel grotere witte schouderpartij hebben.
Tot slot is er nog een driehoekig grijs vlak op de thorax. Dit vrijwel driehoekig stuk heeft bij elk dier een andere kleurschakering en afmeting.

Omdat er nog weinig bekend is over deze prachtige balein walvissen is het heel erg belangrijk dat er nog veel onderzoek gedaan wordt. Onderzoek moet ons meer inzicht geven in de maximale leeftijd, het migratiepatroon en het gedrag van de dwergvinvissen. En dit inzicht is nodig om deze prachtige dieren goed te kunnen beschermen. Aangezien ook duikers graag walvissen van dichtbij willen zien is het belangrijk om het gedrag van de walvissen en de interactie met duikers te onderzoeken. Met name de vraag of de walvis afgeschrikt zou kunnen worden door duikers is voor de bescherming van het dier belangrijk.
Op het groot barrière rif hebben ze een oplossing gevonden om zowel duikers als onderzoekende biologen te laten genieten van de dwergvinvissen.

Om de walvissen te beschermen hebben slechts een aantal schepen toestemming gekregen om hun gasten in de buurt van de dwergvinvis te brengen. Aan boord van elk schip reizen tevens een of meerdere biologen mee die van de gelegenheid gebruik maken om onderzoek te doen. Op deze manier wordt duiken en noodzakelijk onderzoek op een goede manier gecombineerd.

Wellicht het belangrijkste onderzoeksschip is de Undersea Explorer. Vanuit de haven van Port Douglas vaart dit schip in de maanden juni en juli uit voor 7 daagse tochten naar het noorden van het groot barriere rif. Tijdens de tocht langs het grootste rif ter wereld worden in principe twee tot drie duiken per dag gemaakt. En tussendoor wordt er uitgekeken of er wellicht dwergvinvissen in de nabijheid van de boot zwemmen.
Behalve duikers zijn er ook twee tot maximaal vier biologen aan boord die de trip gebruiken om gegevens te verzamelen over de walvissen. Tussen de duiken door en ’s avonds na het eten worden er door de biologen presentaties gehouden en staan de biologen klaar om alle antwoorden van de duikers te beantwoorden.

Tijdens onze week aan boord bleek dat de combinatie van duikers en biologen echt een leuke combinatie was. Van de biologen ontvingen we veel informatie over de dwergvinvissen en alle andere dieren die we op het groot barriere rif tegenkwamen. En terwijl wij aan het duiken waren of aan het uitrusten waren van een duik stonden er altijd een aantal biologen op de uitkijk voor de dwergvinvis.

De eerste avond aan boord werd gestart met een uitgebreide briefing over het duiken met de dwergvinvis. Om de dieren te beschermen is de omgang met deze walvissen aan strenge regels gebonden. Een van de regels is dat er in principe niet met de dwergvinvissen gedoken zal worden. Op het moment dat de walvis wordt gezien worden een tweetal lijnen vanaf de boot in het water gelaten. Vervolgens kunnen zes tot acht personen per lijn het water in. Aangezien duiken niet is toegestaan ga je het water in in snorkeluitrusting.

Een tweede regel tijdens de omgang met de walvissen is dat je als snorkelaar altijd contact met de uitgelegde lijnen moet houden. Om dit makkelijker te maken zijn aan de lijnen een aantal lussen gemaakt die je om je middel kan schuiven zodat je toch de handen vrij hebt.

In eerste instantie vonden wij deze regels wel wat overdreven maar in de loop van de week bleek dat dit prima werkte. Met name op het moment dat de boot niet voor anker lag maar in de stroom meedrifte was het erg prettig om aan een lijn vast te zitten.
Door de biologen Arnold Mangot en Susan Sotbzick die bij ons aan boord waren werd het doel van de lijnen nogmaals uitgelegd.
“Aangezien op dit moment nog niet veel bekend is over de invloed van duikers op de dwergvinvissen hebben is ervoor gekozen om de walvissen zelf de keus te geven om wel of niet dichtbij de snorkelaars te komen”, verklaarde Arnold.

Bij onze eerste ontmoeting waren wij echt verrast over het gedrag van de walvissen. Op het moment dat het bericht dwergvinvis in zicht over het schip galmde werden de snorkellijnen uitgerold. Aan het begin van elke lijn hing een van de biologen. En natuurlijk stonden er veel duikers klaar in snorkeluitrusting en met camera’s om een plaatsje aan de lijn te verkrijgen.
En wat wij te zien kregen overtrof onze stoutste verwachtingen. Bij aanvang van de snorkeltijd werd gemeld dat we een tweetal dwergvinvissen in de buurt van de boot hadden. Eenmaal aan de lijn zagen we al snel één van deze walvissen op afstand voorbij komen. Wel leuk, maar voor de foto’s toch wel iets te ver weg. Na enige tijd bleek dat de walvissen echt even nodig hadden om aan onze aanwezigheid te wennen.

Zo zwommen de walvissen in het begin van de snorkeltijd in de diepte onder de boot en ons als snorkelaars. Na enige tijd bleek dat ze in een acht-vorm rondzwommen onder ons en dat er zeker meer dan twee walvissen aanwezig waren. Ons geduld werd beloond. Naarmate de tijd vorderde raakten de walvissen aan onze aanwezigheid gewend en kwamen, nieuwsgierig als ze bleken te zijn, steeds dichterbij.

Eigenlijk bleek dit tijdens elke snorkeltocht, die we tijdens onze week aan boord van de Undersea Explorer hadden, hetzelfde te gaan. De walvissen hadden even tijd nodig om aan ons te wennen, maar kwamen echt heel erg dichtbij. Leuk was dat de walvissen echt het heft in handen bleken te hebben. Bij enkele snorkel-ontmoetingen beslisten de walvissen dat ze er na een half uur meer dan genoeg van hadden. Maar de langste ontmoeting duurde ruim 3 uur!.

Aan het eind van onze indrukwekkende tocht langs het groot barriere rif en haar dwergvinvissen hadden we nog even tijd om met onze biologen over hun onderzoek te praten. Biologe Susan Sobtzick had haar focus met name op het identificeren van de individuele dieren gelegd. Dankzij de vele foto’s die de gasten gemaakt hebben tijdens de verschillende trips en de video opnames die zij maakte op de trips wist zij al een aantal walvissen definitief te identificeren. “ Wat ik het bijzonderste vond tijdens mijn onderzoek?”, gaf Susan aan, “ wellicht wel het feit dat we in 2006 en 2007 de walvis, die we Pavlova noemden, telkens terug zagen en dat ze steeds hetzelfde gedrag liet zien.” Bioloog Arnold Mangott had zich het laatste jaar meer toegelegd op het vastleggen van bijzonder gedrag en geluiden. Tijdens de avondsessies kon hij echt met passie spreken over het springen van de walvissen in de buurt van de boot, de bijzondere gedragingen onder water zoals het laten zien van de buik en het ademen vlak voor een snorkelaar.

Aan het eind van onze week met de dwergvinvissen waren ook wij verliefd geworden op deze dieren. Het duiken op het groot barriere rif was echt super maar onze snorkeltochten met de dwergvinvissen zullen voor altijd op ons netvlies blijven staan. De gracieuse bewegingen van deze enorme dieren zijn meer dan indrukwekkend. Als je geluk hebt zwemmen ze niet alleen voorbij maar geven ze bijzonder gedrag, zoals het tonen van de buik of het ademen vlak voor jou als snorkelaar. Snorkelen met de dwergvinvissen is een ervaring om nooit te vergeten!

André en Eveline Crone zijn inmiddels vaste gezichten voor EarthIllustrated. Hiernaast publiceren zij ook regelmatig in internationale tijdschriften, van Duitsland, Amerika, Azië tot Australië. André deelt, in de vele cursussen onderwaterfotografie die hij geeft, graag zijn kennis met andere fotografen. Kijk voor meer informatie over onderwaterfotografie cursussen en workshops op www.elysia.nl.