Slapende Haaien

We zijn op de Bahamas en we gaan duiken met haaien, de gewone Caribische rifhaai (Carcharhinas perezi). We hebben al een week gedoken met Jim Abernathy op de Shear Water en we zijn gewend geraakt aan citroenhaaien, rifhaaien en zelfs grote tijgerhaaien! Het is niet dat ik blasé ben, maar heb wel zo’n vals zelfvertrouwen van: mij kan niets meer gebeuren…

Christina:
We gaan haaienvoeren en mijn beide buddy’s doen een speciaal pak aan gemaakt van kleine metalen ringetjes, een soort maliënkolder. Dit pak is zo zwaar dat ze helemaal geen lood meer nodig hebben. Deze pakken zijn ook erg duur, daarom zijn er maar twee. Dat betekent dat ik op gepaste afstand moet blijven zitten, ik mag niet rondzwemmen en al helemaal niet dichterbij komen. Deze strenge instructies komen van Christina Zenato, duikinstructrice bij de Unexso duikschool op Grand Bahama. Ze is een klein mevrouwtje van Italiaanse afkomst. Haar pak is haar ook veel te groot, ze maakt het heel handig op maat door het in te tapen met ducktape. Ook haar luchtslangen worden beschermd, daar zit een soort metalen doucheslang omheen gedraaid.

Haaienvoeren:
Ik sprak haar niet tegen, want zij gaat de haaien voeren, dus ik heb al ontzag voor haar. Dit respect gaat alleen maar groter worden, want niet alleen lokt ze de haaien met vis, maar zodra er een recht op haar af komt, pakt ze de haaiensnuit beet en gaat ze die aaien en strelen. De haai komt in een trance, valt in slaap en ze legt het beest voorzichtig in haar schoot. Soms blijft de haai minutenlang stil liggen. Dit is een ongekend fenomeen en het heeft ook een naam: tonic immobility. De eerste duik (we maken er 4 in twee dagen), pakt ze de haai bij de snuit en rugvin vast en komt ermee naar ons toe lopen: een cadeautje! Mijn buddy gaat het aaien, ik ben meer gefocust op foto’s maken. Ze is nu dichtbij, ik heb een slapende haai voor mijn neus, dit is mijn kans!

Tijdens het voeren is het een enorme drukte om haar heen, ze wordt niet alleen belaagd door haaien, maar ook jacks en baarzen. Alles krioelt om haar heen, allemaal bang om een hapje te missen. Maar zodra een haai zich aanbiedt en in trance gaat, laat Christine de koker met voer vallen, gaat op haar knieën zitten (ze heeft al lang haar vinnen uitgedaan). Dan worden meteen alle vissen rustig en gaan langzamer zwemmen en grotere rondjes draaien. Ze weten donders goed dat er nu niet gevoerd wordt…

Tonic Immobility
Het is een fascinerend schouwspel, dat zelfs na 2 dagen niet gaat vervelen! Toch sporen we Christine aan om nog meer haar best te doen. Kan ze de haai ook op zijn kop zetten? Ja hoor, als een echte Italiaanse neemt ze de uitdaging aan. De haai is een stuk groter dan zijzelf en steekt torenhoog boven haar uit!

Ik heb ook allemaal vragen aan haar:
Het zijn allemaal vrouwtjes haaien, waar zijn de mannetjes?
Antwoord: There are few male sharks, but not many compared to the female population.

Gaan ze ergens heen om te paren?
Antwoord: Yes they usually travel in more shallow, secluded, mangrove areas and mate there.

Zijn het altijd dezelfde haaien?
Antwoord: Most of them, yes, I have started to keep a dive diary with notes about numbers, behavior, weather, fishing in the areas, moods all of that and I am starting next week with photographic cataloguing of the sharks to prove to other people and scientists that there is a basic population with few different ones through the year.

Ziet ze weleens zwangere vrouwtjes?
Antwoord: Yes for sure, you can see them on the dive, especially as the term is coming to an end. It is said on television it has something to do with mating? I thought so, but our tonic has nothing to do with mating, which in sharks is not gentle. That's what makes the tonic I do so incredible. I do not force the sharks, they just come gently and let themselves be pet. There is no grabbing, biting, holding, twisting...

The male grabs the female and rolls her over and she falls, like asleep. Yes in some sharks, but you have seen what I do, very different. It is the only way they can mate, if the female lies still. Do you think this is true? Not for the work I do, it is true for mating, it has been filmed in different species.
What is tonic immobility exactly, do you know? Nobody really knows. I call it a "sensory overload" but it what I call it. I have not found it anywhere in books and there is very little literature about tonic in general. I have even asked some scientists shark researchers friends of mine and they know how to make it happen, but not sure what happens inside the shark exactly. I have found few one page scientific papers, but they describe what happens observing, nothing about the brain and the rest of the body. I have observed on my sharks that they are still very alert, totally aware of movement and other factors. If you elect to use that term, I would appreciate it if you consider explaining that it's a denomination I give to what happens specifically to the sharks I am able to touch and put to sleep. By the way I was able to practice it to a different specie as well and it worked really good, totally different shark.
Because when I Google, I get you!

Hoe komen ze aan al die wonden?
Antwoord: No some wounds are mating bites. They do not fight and there is neither territorial nor priority of mating fight. The males bite the females to keep hold of them as they do not have any hands or other appendix to do it with, to be able to insert the claspers and mate. The female shark skin is thicker and tougher then the male. Fishermen leave behind hooks and lines. Sometime the hooks and lines dig deep into the skin and cause infections. One of the worse wounds I saw caused by it was by a line which has so much growth on it that the weight was creating a dig into the animal pectoral fin. I removed the line and the wound healed in two weeks.

Do they sometimes fight? No, they do not fight like other animals. Females pick the males to mate with by testing their strength and resisting the mating attempts till they find the male that can hold them and push them in deeper water the strongest. At that point they surrender. I have also seen sharks going into frenzy and biting at everything trying to reach for a wounded prey, in that instance they might bite each other, but I have never seen major damages caused by those bites.
This tonic immobility is always with female sharks, never with male? No, I can obtain tonic with males, but it's few and far between

Haaien met wonden:
Hoe ze aan de vishaken komen in hun bek, is makkelijk te beantwoorden, die zijn van de vissers. Christina probeert die haai te vangen, eenmaal in trance kan ze die haak uit de bek halen. Maar juist deze haai laat zich niet vangen. We hebben medelijden met dit dier en willen het graag helpen.
Ik mocht niets doen, dus ik had volop tijd om de ‘Aktie’ te observeren. Ik zag dat de meeste haaien wonden hadden, vechten ze met elkaar? Een haai met een paar sneetjes naast de bek, doet dat wel vermoeden. Soms kwamen ze dichtbij langs zwemmen, want ik zat in de route, maar ze tonen verder geen interesse voor mij. Alleen tijdens de eerste duik heb ik een buddy, daarna zit ik steeds alleen. Ergens om de hoek achter mij zit een groene murene onder een rots, mijn enige gezelschap.

Belaagd:
Aan het eind van de duik zwem ik relaxed achter de ‘metalenpakkenduikers’ aan, op weg naar de ankerlijn. Ineens zijn er drie rifhaaien om mij heen. Ze kijken mij recht in de ogen en blijven maar om mij heen cirkelen. Mijn adrenaline niveau gaat ineens omhoog en ik aarzel wat te doen? Gewoon doorzwemmen en de drie grote (van dichtbij worden ze steeds groter) rifhaaien negeren? Of een dreigende beweging maken met de camera? Of zou dat juist een aanval uitlokken? En wat doe ik tegen drie tegelijk? Waar zijn de anderen? Is er niemand om mij te redden? Ik besluit om niet te panikeren, geen gekke dingen te doen. Rustig doorzwemmen, net alsof ik het gezelschap gezellig vind… Gewoon terugkijken in die kille ogen, ik had al geleerd van Jim om geen angst te tonen, imponeergedrag is een van hun methodes… En het werkt, ik kom ongedeerd bij de ankerlijn. We gaan met z’n drieën naar boven. Later bespreek ik dit incident met Christina en vertel dat ik me best wel ‘belaagd’ voelde. Ze zegt dat ik waarschijnlijk in de reuk van de vissen heb gezwommen, vandaar die onverwachte aandacht!

Het eerste weekeinde, nadat ik weer thuis ben, zie ik Christina op de televisie: ze is echt beroemd! En ik voel me vereerd dat ik met haar mocht duiken…